"Geçmişten Bir Kare: Zigana Dağ Yolu'nun İnşası (1950-1951)"

1950-1951 yıllarına ait bu tarihî dönem, Trabzon-Gümüşhane transit kara yolu güzergâhında yürütülen genişletme ve iyileştirme çalışmalarının yanı sıra, bölge ulaşımının modernleşme sürecini de gözler önüne seriyor.

Yol Mükellefiyeti ve Beş Çocuk Muafiyeti

Geçmişte Harşit Vadisi'nde, özellikle Tirebolu-Gümüşhane hattında yaşayan yöre halkı da yol yapım çalışmalarında önemli sorumluluklar üstlendi. Cumhuriyet'in ilk yıllarında devam eden Yol Mükellefiyeti uygulaması, belirli yaştaki erkeklerin yol inşaatlarında beden gücüyle çalışmasını veya bunun yerine yol vergisi ödemesini öngörüyordu.

Dönemin mevzuatı kapsamında, beş veya daha fazla çocuğu bulunan aile reislerine yönelik muafiyet uygulamaları da bulunuyordu. Böylece şartları sağlayan kişiler, yol yapımındaki zorunlu çalışma ve vergi yükümlülüğünden muaf tutulabiliyordu.

Yol mükellefiyeti ve yol vergisi uygulaması, 1950'li yılların başında yerini giderek modern yol yapım yöntemlerine ve ücretli işçiliğe bırakırken, 1952 yılında kaldırılmasıyla önemli bir dönem sona erdi.

Kazma, Kürek ve Taş Ustalığıyla Dağlara Karşı Mücadele

1950'li yılların başlarında yol yapımında insan gücü ve geleneksel taş işçiliği hâlâ büyük önem taşıyordu. Sarp yamaçlarda açılan yollar, örülen taş istinat duvarları ve zorlu arazi şartlarında sürdürülen çalışmalar, yöre insanının emeğini ve ustalığını ortaya koyuyordu.

Bugün sıradan bir altyapı çalışması gibi görülebilecek bu faaliyetler, o dönemin şartlarında büyük bir özveri gerektiriyordu. Taşlar tek tek taşınıyor, yol kenarlarına istinat duvarları örülüyor, dağların geçit vermediği noktalarda ulaşım için yeni güzergâhlar oluşturuluyordu.

Marshall Planı dönemindeki altyapı yatırımları ve Karayolları Genel Müdürlüğünün 1950'de kurulmasıyla birlikte, Türkiye'de kara yolu yapımında makineleşme ve teknik kapasite giderek önem kazandı. Zigana güzergâhındaki çalışmalar da bu geniş dönüşümün bir parçasıydı.

Dönemin Doğu Karadeniz ulaşım projelerinde görev alan mühendislerin teknik çalışmaları, Trabzon Limanı ile iç bölgeler arasındaki bağlantının geliştirilmesinde önemli rol oynadı. William Rudolf Cramer'in bölgedeki mühendislik faaliyetleri de bu tarihî sürecin dikkat çeken başlıkları arasında yer alıyor.

Zigana Tünellerinin Tarihî Yolculuğu

Zigana güzergâhındaki ulaşım çalışmaları, yıllar içinde yeni projelerle gelişmeye devam etti.

Eski Zigana Tüneli: Yapımına 1975 yılında başlanan ve 1989 yılında hizmete giren tünel, bölgedeki ulaşımı kolaylaştıran önemli bir yatırım oldu.

Yeni Zigana Tüneli: Yaklaşık 14,5 kilometre uzunluğundaki modern tünel, 3 Mayıs 2023'te hizmete açılarak Trabzon-Gümüşhane güzergâhında ulaşımın daha güvenli ve konforlu hâle gelmesine katkı sağladı.

Dağları Yola Dönüştüren Emeğe Saygıyla…

Zigana Dağ Yolu'nun tarihi, yalnızca mühendislik projelerinden ve ulaşım yatırımlarından ibaret değildir. Bu tarih aynı zamanda, çetin dağ koşullarında çalışan işçilerin, taş ustalarının ve yöre halkının alın teriyle yazılmış bir emek hikâyesidir.

Harşit Vadisi'nden Zigana'nın yüksek geçitlerine uzanan bu güzergâh, geçmişte köylerin, şehirlerin ve ticaret yollarının birbirine bağlanmasını sağladı. Bugün kullanılan modern yolların temelinde, yıllar önce kazma, kürek ve taşla verilen büyük bir mücadelenin izleri bulunuyor.

Dağların geçit vermediği yerde insan emeği yol açtı. Bu tarihî kare vesilesiyle, Karadeniz'in çetin coğrafyasında alın teri döken tüm emekçileri, yol işçilerini ve taş ustalarını saygı ve minnetle anıyoruz.

Giriş: 24 Ekim 2026 | Güncelleme: 24 Ekim 2026 | Okunma: 162

Kaynak: Harsitvadisi.com