"Psikolojik Zorbalığın Uç Noktası, Gaslighting"

Bir insanın başına gelebilecek en kötü psikolojik durum. Bilerek isteyerek, planlı bir şekilde adım adım uygulanıyor ve ve deyim yerindeyse kişiyi insanlıktan çıkarıyor. Psikolog Ebru Özer Özkul, hepimizi yakından ilgilendiren gaslighting konusunda önemli bilgiler verdi.

Psikolog ve Aile Danışmanı Ebru Özer Özkul, çok da bilinmeyen ve ülkemizde yeni bir psikolojik kavram olan Gaslighting konusunda önemli bilgiler verdi.

Ebru Özer Özkul, zeki ve psikopatik kişiliğe sahip dominant birinin, kendinden daha zayıf birine, bilinçli ve planlı bir şekilde, değersizleştirme, manüpülasyon, gerçeklikten uzaklaştırma ve psikolojik şiddet gibi eylemlerin hepsini yavaş yavaş ve sürekli telkinlerle uygulayarak onu kontrolü altına almasının gaslighting olarak tanımlandığını söyledi.

Gaslighting kavramının 1940'larda yayınlanan Gaslight isimli bir filmden geldiğini kaydeden Aile Danışmanı ve Psikolojik Danışman Ebru Özer Özkul şu bilgileri verdi: Ingrıd Berkman'ın başrol oynadığı söz konusu filmde, kötü niyetli kocanın sistemli telkinleriyle aklını yitirdiğini sanan bir kadının hikayesi anlatılıyor. Psikolojide kullanılan gaslighting terimi bu filmden geliyor.

En çok evliliklerde görülüyor

Gaslighting az rastlanan ama çok tehlikeli bir durum. Otorite sahibi bir kişi kendinden daha düşük yaşta, statüde ya da daha zayıf birine uyguluyor. En çok evliliklerde görülüyor. Kadın da erkek de buna maruz kalabiliyor. Ama bizim toplumumuzda otorite çoğunlukla erkek olduğu için daha çok erkekler eşlerine uyguluyor.

Bunun dışında, ebeveyn-çocuk, patron-işçi gibi ilişkilerde görülüyor. Sosyal ortamlardaki ilişkilerde de gaslightinge rastlanıyor. Örneğin bir tarikat şeyhi müridine gastlighting uygulayabiliyor. Mürid kendi gerçekliğinden kopuyor, şeyhinin her söylediğini doğru kabul ediyor, her istediğini yapıyor.

Manüpülasyona ve psikolojik ÅŸiddete maruz kalan birey, kendi iradesinden ve bilgisinden bağımsız, istediÄŸinin dışında etkilenme ve yönlendirmeye açık olurken, bağımlı hale gelmeye, kendi çeliÅŸkileri içerisinde çaresizlik duygusunu deneyimlemeye, deÄŸersizlik ve suçluluk hissetmeye baÅŸlıyor. 

Uygulayan kiÅŸi maÄŸduru çevresinden izole ediyor. ArkadaÅŸları ve ailesi ile görüşmesini engelliyor. Bizim kötülüğümüzü istiyorlar, Seni kıskanıyorlar gibi söylemlerle kiÅŸiyi ikna ediyor. KiÅŸiyi kontrol altına almak için yalan yanlış söylemlerle manüpüle ederek kendi doÄŸrularını ve söylemlerini yavaÅŸ yavaÅŸ ve adım adım karşısındakine kabul ettiriyor. Algılarını, fikirlerini ve davranışlarını ona hissettirmeden çeÅŸitli taktikler ile ve aldatma yoluyla deÄŸiÅŸtiriyor. Onun kendisi ile aynı fikirde olması için manüpülatif stratejiler uyguluyor ve iliÅŸkinin kendi istediÄŸi ÅŸekilde gitmesini saÄŸlıyor. Yanlış sürekli tekrar edildiÄŸinde kiÅŸi ona inanmaya baÅŸlıyor.  

KiÅŸiye Kendini DeÄŸersiz Hissettiriyor

Uygulayan kiÅŸi maÄŸdura sürekli deÄŸersizleÅŸtirici söylemlerde bulunuyor, aÅŸağılıyor ve deÄŸersiz hissetmesine sebep oluyor. Sosyal statüsünü yok sayıyor. Sonunda gaslightinge maruz kalan kiÅŸi kendi düşüncelerinden ve doÄŸrularından şüphe etmeye baÅŸlıyor. Kendi gerçekliÄŸinden kopuyor ve uygulayan kiÅŸiye bağımlı hale geliyor. 

Özgüveni zedelenen, kendine öz saygısı kalmayan, adeta bir çemberin içine hapsolan mağdurun gerçeklik algısı bozuluyor. Suçluluk hissediyor. Gaslighting uygulayan kişinin her istediğini yapıyor, adeta onun ağzının içine bakıyor. Kendisiyle ilgili hiçbir sağlıklı karar veremiyor. Bu durum yaşam boyu sürebiliyor. Bu çemberi tek yaşam alanı olarak gördüğü için de buradan çıkmaya cesaret edemiyor. Hatta o kadar bağımlı hale geliyor ki, uygulayan kişi öldüğünde onun yasını tutuyor.

Gaslightinge maruz kalan kiÅŸilerin ortak özelliÄŸi, duygusal, şüpheleri olan, özgüveni  düşük,  itaatkar, yumuÅŸak baÅŸlı ve onay arayıcı olmaları. Guslightingi uygulayanlar ise tam tersine; otoriter, dominant, psikopatik kiÅŸilikte, zeki, empatiden yoksun, anti sosyal kiÅŸilikte insanlar.

Her Manüpülasyon Gaslighting değil

Her manüpülasyon, kiÅŸinin kendini her yetersiz ve deÄŸersiz hissettiÄŸi durum gaslighting olarak deÄŸerlendirilmemelidir. Bu manüpülasyondan çok daha öte bir durum. Manüpülüsyondan farkı eylemin kasıtlı ve planlı olarak yapılması, sürekliliÄŸin olması ve maÄŸdurun sosyal izolasyona maruz kalması. Manüpülasyon yanlışlıkla veya farkında olmadan yapılabilir fakat gaslighting bilinçli olarak adım adım uygulanıyor. KiÅŸi uzun bir sürede yavaÅŸ, yavaÅŸ, inandıra,inandıra manüpüle ediliyor. Bu tamamen kiÅŸiliÄŸe yönelik bir saldırı. KiÅŸinin benliÄŸine zarar veren bir durum. Sürekli kiÅŸinin gerçekliÄŸiyle ilgili bir oyun oynanıyor. 

Farkına varıldığında ilişkiyi sonlandırmak gerekiyor

Gaslightingin farkına varıldığında iliÅŸkinin derhal sonlandırılması gerekiyor. Gaslightinge maruz kalan kiÅŸinin durumunu fark etmesi en önemli adım. Ancak çemberin dışına çıkmadan durumunu fark etmesi ve fark ettiÄŸinde de yardım almadan iliÅŸkiyi sonlandırmaya cesaret etmesi oldukça zor. Ancak gaslighting, adım adım,yavaÅŸ yavaÅŸ ilerleyen ve ÅŸiddeti artan bir durum olduÄŸu için, iliÅŸki son noktaya gelmeden süreçte fark edilirse bu durumdan kurtulmak daha kolay olabilir.  Çevrenizde gaslighting çemberinde kalmış bir insan gördüğünüzde ona yardım elini uzatmanız, kendisini uyararak durumunun farkına varmasını ve yardım almasını saÄŸlamanız en doÄŸrusu olacaktır.

Giriş: 22 Eylül 2022 | Güncelleme: 22 Eylül 2022 | Okunma: 452

Kaynak: Karadeniz Sağlık Ajansı