"Osmanlı İmparatorluğu'nda Devlet Kurumları ve İdari Yapı"

Osmanlı İmparatorluğu'nda devlet teşkilatı, merkez teşkilatı, taşra teşkilatı, askeri teşkilat ve ilmiye teşkilatı olarak örgütlenmiştir.

Devlet yönetimi büyük ölçüde Divan-ı Hümayun aracılığıyla yürütülürdü.

1. Merkez Teşkilatı (Divan-ı Hümayun Üyeleri)

Sadrazam: Padişahın mutlak vekili, bugünkü anlamda başbakan.

Vezir: Sadrazama yardımcı olan yüksek dereceli devlet adamı.

Şeyhülislam: Devletin en yüksek dinî otoritesi (günümüzdeki Diyanet İşleri Başkanı benzeri).

Kazasker: Adalet ve eğitim işlerinden sorumlu (kadı ve müderris atamalarını yapardı).

Defterdar: Maliye işlerinden sorumlu (Hazine ve finans).

Nişancı: Tapu, tahrir ve ferman işleri; örfi hukukun kaydı (kısmen içişleri benzeri görevler).

Reisülküttab: Dış yazışmalar ve diplomasi (sonradan Hariciye Nazırlığına dönüşmüştür).

2. Askerî Teşkilat

Kaptan-ı Derya: Donanma komutanı (Deniz Kuvvetleri Komutanı).

Yeniçeri Ağası: Yeniçeri Ocağı komutanı; aynı zamanda başkent güvenliğinden sorumlu.

Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Riyaseti: Genelkurmay Başkanlığı (özellikle son dönem Osmanlı'da modern askeri yapı içinde).

3. Taşra Teşkilatı

Beylerbeyi: Eyalet yöneticisi (beylerbeyiliklerin başı).

Kadı: Bulunduğu yerde hem hâkim hem idari görevli.

Subaşı: Güvenlik ve asayişten sorumlu yerel yönetici.

4. İlmiye ve Eğitim Teşkilatı

Müderris: Medreselerde ders veren öğretim görevlisi.

Lala: Şehzadelerin eğitiminden sorumlu devlet görevlisi.

Genel Değerlendirme

Osmanlı idari yapısı, merkezîyetçi bir sistem üzerine kurulmuştur. Padişah en üst otorite olmakla birlikte, devlet işlerinin yürütülmesi Divan ve yüksek dereceli bürokrasi aracılığıyla gerçekleştirilirdi. Zamanla özellikle 19. yüzyılda modern bakanlık sistemine geçiş süreci başlamış ve kurumlar bugünkü anlamda nazırlıklara dönüşmüştür.