"İş Hayatı ve Özel Yaşamda Stresi Yönetmenin Yolları"

Stresle baÅŸa çıkabilmek, saÄŸlıklı bir yaÅŸam sürdürebilmek için oldukça önemlidir. Stresi iyi yönetmek, kiÅŸiye olumsuz etkilerini azaltmaya yardımcı olurken, aynı zamanda stres yönetimi becerileri kazanmak ise bireyin ruh saÄŸlığına olumlu katkıda bulunur. Stres kiÅŸide hem psikolojik hem de fizyolojik olarak etkiler bırakabilir. Psikolojik olarak stres anında kortizol ve adrenalin gibi hormonların salınımının artması, kan basıncının yükselmesi, ardından da savaÅŸ ya da kaç tepkisi verme gerekliliÄŸi oluÅŸturabilmektedir. Fizyolojik olarak ise midede hazımsızlık, sırt aÄŸrıları, irritabl bağırsak sendromu, yeme alışkanlıklarında deÄŸiÅŸkenlikler ve kas gerginlikleri görülebiliyor. Peki, stresi hem iÅŸ hayatında hem de özel yaÅŸamımızda nasıl yönetmeliyiz. Memorial Bahçelievler Hastanesi Psikoloji Bölümü'nden Klinik Psikolog F. Arzu Beyribey, iÅŸ yaÅŸamı ve özel hayatta stresi yönetmenin yollarını tüm detaylarıyla aktardı. 

Stres, yönetilemediğinde birçok sorun da beraberinde gelebiliyor

Stres olarak bahsettiğimiz olgu, bireyin çevresel taleplerle baş edebilmek için gösterdiği, psikolojik ve fizyolojik bir tepkidir. Hayatımızda doğal bir süreç olmasına rağmen, yönetilemediği takdirde başta sağlık, ardından da günlük yaşamda verimlilik ve yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkiler yaratabilmektedir. İş dünyasında yaşanılan stres, çalışanların motivasyonunu, ekip içi uyumunu ve kurumun başarısını etkileyebilirken, özel yaşamdaki stres ise kişilerarası ilişkilerde gerginlik, tükenmişlik, mutsuzluk ile genel yaşam memnuniyetinin azalmasına neden olabileceğinden üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir konudur.

Yönetilemeyen stres, ilişkileri de zedeleyebilir.

Stres, aile iliÅŸkilerini ve sosyal yaÅŸamı olumsuz etkileyebilmektedir. Stresin özel hayattaki etkileri düşünüldüğünde,  kısa vadede iliÅŸki sorunları, duygusal iniÅŸ çıkışlar ve huzursuzluk yaratabilirken, uzun vadede yönetilemeyen stres, aile baÄŸlarının zayıflaması, yalnızlık hissi, depresyon veya kaygı bozukluklarına yol açabilmektedir. Bununla birlikte,  kiÅŸinin kendi hayatında uyku sorunları ve bedensel yakınmalar da gözlemlenebilmektedir. Ek olarak depresif ruh hali, sinirlilik ve aktivitelere ilgisizlik de oluÅŸabilmektedir. Ä°liÅŸkilerde empati ve sabır kaybı, sosyal izolasyon artışı ile birlikte partnerinizle veya çocuklarınızla kalp bağınızın zedelenmesi ve uzaklaÅŸmalar görülebilmektedir. 

Ä°ÅŸ hayatında stresin kısa vadede, konsantrasyon bozukluÄŸu, hata yapma riski, iÅŸ doyumunda düşüş oluÅŸtururken, uzun vadede ise bu durumun kronik yorgunluk, tükenmiÅŸlik sendromu ve fiziksel saÄŸlık sorunlarına yol açabileceÄŸi bilinmelidir. Odaklanma, konsantrasyon kaybı, hata artışı, üretkenlik düşüşü, karar vermede güçlük ve yaratıcılık kaybı meydana gelebilir. Bu durum iÅŸ arkadaÅŸları ile çatışmaları artırabilir, ekip çalışmalarını olumsuz etkileyebilir, kiÅŸide iÅŸ tatmin düşüşü yaÅŸatabilir. 

Stres yönetiminde terapi olmazsa olmazdır

Psikoloji'de tedavi yöntemlerinden biri olarak kullanılan BiliÅŸsel Davranışçı Terapi, stresle baÅŸ etmede oldukça etkili bir yöntemdir. KiÅŸilerin zor durumlara yönelik yanlış düşünce ve inançlarını, biliÅŸsel çarpıtmalarını fark etmesi ve yeniden yapılandırılması gerekmektedir. BiliÅŸsel Davranışçı Terapi, sadece kiÅŸilerin düşünce yapısını deÄŸiÅŸtirmekle kalmıyor, aynı zamanda bu düşüncelere karşı verilen davranış ve tepkilerin de olumlu ÅŸekilde dönüşmesini saÄŸlamış oluyor. ÖrneÄŸin BiliÅŸsel Çarpıtmalarda, kiÅŸiler stresli durumları aşırı genelleÅŸtirme ya da felaketleÅŸtirme eÄŸiliminde olabilmektedir. Psikologlar olarak biz burada realist deÄŸerlendirme ve alternatif bakış acıları kazandırmada rol oynuyoruz. KiÅŸide özdeÄŸer eksikliÄŸi, mükemmeliyetçilik inançları varsa fark etmesinde ve çözmesinde yardımcı oluyoruz. Problem çözme ve baÅŸ etme stratejileri geliÅŸtirmesine destek oluyoruz. Böylelikle BiliÅŸsel Davranışçı Terapi,  bireyin stresle daha esnek bir ÅŸekilde baÅŸa çıkmasını desteklemiÅŸ bulunuyor.  

Stres faktöründe Maruz Bırakma Yöntemi de tedavinin bir parçası

Stresle baÅŸa çıkarken Katarsis yani duygu boÅŸalımı yaÅŸanabilmekte ve bunlar da sürece olumlu katkılar saÄŸlamaktadır. Stresin fiziksel belirtileriyle baÅŸa çıkarken, davranışsal aktivasyon ve gevÅŸeme teknikleri ve mindfullnes egzersizleri oldukça etkili olmaktadır. Tedavi sürecinde psikologlar, Maruz Bırakma Yöntemi ile de tedavi sürecini desteklemektedirler. Böylelikle kiÅŸide, riskli durum seviyeleri tespit ve uygulamaları, kaygı seviyesi kontrolü, kendine güven artışı da saÄŸlanması hedeflenmektedir. 

Stresin kaynağını tanımak ve anlamak neden önemli

KiÅŸiler yaÅŸadıkları stresin kaynağını tanıdıklarında ve anladıklarında, ancak onunla yüzleÅŸip baÅŸa çıkabileceklerdir. Yani tabiri caizse, düşmanınızı tanımanız gerekmektedir. Öncelikle sizde sıkıntı, gerginlik yaratan durumların nedenlerini belirlemek, onları görmezden gelmemek oldukça önemlidir.  Bu durum ve ortamları baÅŸlıklar halinde not almanız özellikle çözmeniz açısından kritik bir öneme sahiptir. Negatif anlamda nelerin stresi tetiklediÄŸinin belirlenmesi, bedensel ve psikolojik olarak ne tepkiler verildiÄŸinin tespit edilmesi gerekmektedir. YaÅŸanan olaylar; ailevi problemler, iÅŸ hayatındaki krizler ya da herhangi bir durumla iliÅŸkili olabilmektedir. Mühim olan enerjinin düşme sebeplerine odaklanmaktır.   

Etkili stres yönetim teknikleri ile stresinizi yönetin

KiÅŸisel geliÅŸim, bireye hayatın farklı alanlarında kendini tanıma ve anlama fırsatı sunmaktadır. Fiziksel, psikolojik ve sosyal olarak bireyin ilgisini çeken noktalarını keÅŸfetmesini amaçlamaktadır. KiÅŸisel geliÅŸim süreçlerinden geçen bireyler, çevresiyle daha saÄŸlıklı iliÅŸki kurmakta ve sosyal yaÅŸamda daha verimli olmaktadırlar. Kitap okumak,  terapi almak,  size uygun olan meditasyon ve nefes egzersizlerini belirlemek, spor faaliyetlerinden mutlaka birisine dahil olmak,  tüm hayat planlaması açısından ise zaman planlaması, hayatın her alanındaki stresi azaltabilecek ortak yöntemler sayılabilmektedir.

1.Sosyal DesteÄŸin Önemi: Aile, arkadaÅŸ gibi güvenilir kiÅŸilerin çevrenizde olması, duygusal dayanıklılığınızı arttıracaktır. Bununla beraber, psikolojik desteÄŸin rolü büyüktür. Zaman zaman en yakınlarınıza bile anlatamayacağınız konularda, sizi yargılanmadan ve objektif bakış açısıyla yeni çözümler bulmanızı teÅŸvik edebilecek bir profesyonelin hayatınıza dokunması,  size kendinizi daha iyi hissettirecektir. Destek sistemleri,  stres algısını gerçekten hafiflettiÄŸinden paylaşımlar yalnızlık hissini azaltır ve anlaşıldığını hissetmek çok deÄŸerlidir. Ayrıca alınan sosyal destek kiÅŸileri, alkol tüketimi, aşırı yeme bozukluÄŸu gibi saÄŸlıksız baÅŸa çıkma mekanizmalarından da korumuÅŸ olur.  

2.Stres Yönetiminde Zaman Yönetimi ve Planlama: Zaman yönetimi ve planlı bir hayatın olması bireyin tüm yaÅŸam tarzını daha düzenli hale getireceÄŸinden,  stresin temel nedenlerinden biri olan belirsizlik ve zaman baskısını azaltmaya yardımcı olmaktadır. Özellikle profesyonel iÅŸ hayatında etkili ve huzurlu sonuçlar yaratmayı hedeflemektedir. Görevlerin önceliklendirilmesini saÄŸlama, gerçekçi hedefler koyma, molaları düzenleme, odaklanmayı kolaylaÅŸtırma gibi artıları vardır. Bununla birlikte son dakika baskısını önlemekte, daha organize olunmuÅŸ bir yaÅŸama kapı açmakta,  böylece özel hayatınızda olumlu etkiler katmaktadır.  Bu durum özgüven ve kontrol hissini de arttıracağından,  baÅŸarı duygusu da oluÅŸmuÅŸ olur.

3.Stres Yönetimin Fiziksel SaÄŸlık: SaÄŸlıklı yaÅŸam alışkanlıkları hem vücut hem zihin olarak olumlu etki yaratacağından oldukça önemlidir. Egzersiz; stres hormonlarını azaltır, kortizol gibi hormonları düşürür, mutluluk hormonu olan endorfini yükseltir, kas gerginliÄŸini azaltır, kaliteli uyku uyumayı saÄŸlar ve bağışıklığı destekler. Zihinsel olarak ise kaygı seviyesinin azalmasına yardımcı olur. Stres azaltıcı fiziksel aktivite önerilerini sayacak olursak, bunlar arasında yürüyüş, yüzme, yoga ve pilates yer alabilir. Beslenme konusunda ise dengeli olmak, kan ÅŸekerini dengeleyecek ve enerji düzeyini arttırarak, stres etkilerinin azalmasını yardımcı olacaktır. Ayrıca bol su tüketimi ile vücudun hidrasyon seviyesi mutlaka korunmalıdır.  

4.Stres Yönetiminde Duygusal, Zihinsel Stratejiler: Zihinsel stratejiler arasında, durumları farklı açılardan deÄŸerlendirebilme,  tehdit edici unsurları yeniden çerçeveleme, sorunun kaynağını belirleyen, eylem planı oluÅŸturan problem çözme stratejileri iÅŸe yaramaktadır. Ayrıca anı yaÅŸamaya çalışmak, düşünce farkındalığı,  mükemmeliyetçilikten kaçınma, kendi sınırlarının farkında olma, duygusal farkındalık, duyguları paylaÅŸma adımları da bu süreçte önemlidir. Kendimize gerektiÄŸinde daha anlayışlı bir tutum sergilemek, kendi kendimizi sakinleÅŸtirme yollarını öğrenmek, negatif duyguları yönetebilmek, kendimizi ödüllendirebilmek, rahatlamak için meditasyon ve nefes egzersizlerini yapmak katkı saÄŸlayacaktır. 

5.Klinik Psikologların Stres Yönetimindeki Fonksiyonu

Klinik Psikologlar, kiÅŸilerin duyguları hakkında farkındalık geliÅŸtirmeleri, stres yaratan kök nedenlere odaklanmak, yanlış otomatik düşünce ve davranışlardan kiÅŸiyi korumak,  duygu düzenleme becerileri kazandırmak için çalışmaktırlar. Ancak bunun yanında,  bireysel farklılıklara uygun planlamalar ile yaÅŸam tarzı ve ihtiyaçları belirleyerek, kiÅŸideki zayıf yönlerin güçlendirilmesi,  kendine güven ve öz yeterliliÄŸin arttırılması, özellikle stres toleransının geliÅŸtirilmesi konularına da ayrıca odaklanıyoruz. Terapide önceliÄŸimiz kiÅŸiyi anlamak, sonrasında ise profesyonel yardım gerektiren durumları tespit etmek ve çözüme ulaÅŸtırmaktır.

Giriş: 01 Şubat 2025 | Güncelleme: 01 Şubat 2025 | Okunma: 178

Kaynak: Memorial Ä°letiÅŸim