"Cumhuriyet Döneminde Adı Değişen İller"

İnternette zaman zaman Cumhuriyet'ten sonra adı değişen 26 il şeklinde listeler paylaşılmaktadır. Ancak bu listelerde il adı ile şehir, ilçe veya tarihî bölge adları birbirine karıştırılabilmektedir.

Arşiv belgeleri, TBMM kayıtları ve tarihî idari düzenlemeler dikkate alındığında, Cumhuriyet döneminde il adı değişiklikleri arasında öne çıkan örnekler şunlardır:

1.Seyhan → ADANA: Adana ilinin adı, 20 Mayıs 1933 tarihli ve 2197 sayılı kanunla Seyhan olarak değiştirildi. 1956 yılında ise Seyhan ilinin adı yeniden Adana oldu. Böylece Adana adı, Cumhuriyet döneminde bir süre il adı olarak kullanılmamıştır.

2. Afyon → AFYONKARAHİSAR: Uzun yıllar halk arasında Afyon olarak kullanılan ilin resmî adı, 6 Ocak 2005 tarihli ve 5285 sayılı Kanun ile Afyonkarahisar olarak değiştirildi.

3.Beyazit → AĞRI: Beyazıt ili Cumhuriyet'in ilk yıllarında mevcut idari yapı içinde yer alıyordu. 1926'da il merkezinin Karaköse'ye taşınmasının ardından ilin adı 1938 yılında Ağrı olarak değiştirildi.

4. Çoruh → ARTVİN: Artvin, Cumhuriyet döneminde önce il statüsündeydi. 1933'te Artvin ve Rize illeri birleştirilerek merkezi Rize olan Çoruh ili oluşturuldu. 1956 yılında Çoruh ilinin adı Artvin olarak değiştirildi.

5. Karesi → BALIKESİR: Karesi ilinin adı, 24 Ekim 1926 tarihli düzenlemeyle Balıkesir olarak değiştirildi.

6. Ertuğrul → BİLECİK: Ertuğrul ilinin adı, 24 Ekim 1926 tarihli düzenlemeyle Bilecik olarak değiştirildi.

7. Genç → BİNGÖL: Burada sık yapılan bir hata vardır: Bingöl'ün eski il adı Çapakçur değildir. Cumhuriyet dönemindeki idari düzenlemede Genç ili 1926'da Bingöl adını aldı. Çapakçur ise tarihî olarak bugünkü Bingöl şehir merkezinin eski adlarından biridir.

8.Diyarbekir → DİYARBAKIR: Diyarbekir ilinin adı, 10 Aralık 1937 tarihli kararname ile Diyarbakır olarak değiştirildi. Bu nedenle Diyarbekir → Diyarbakır ifadesi Cumhuriyet dönemindeki gerçek il adı değişikliklerinden biridir.

9.Elaziz → ELAZIĞ: Elâziz ilinin adı, 10 Aralık 1937 tarihli ve 7806 sayılı kararname ile Elazığ olarak değiştirildi. Elâziz adı ise daha eski dönemde kullanılan Mamuretülaziz adının halk arasındaki şekillerinden biriydi.

10.İzmit → KOCAELİ: İzmit merkezli il, Cumhuriyet'in ilk yıllarında Kocaeli adını aldı. TBMM kaynaklarında İzmit adının Kocaeli olarak değiştirilmesinin 1923 yılında onaylandığı belirtilmektedir.

11.Saruhan → MANİSA: Saruhan ilinin adı, 24 Ekim 1926 tarihli düzenlemeyle Manisa olarak değiştirildi.

12.Menteşe → MUĞLA: Menteşe ilinin adı, 24 Ekim 1926 tarihli düzenlemeyle Muğla olarak değiştirildi.

13.Canik → SAMSUN: Canik ilinin adı, 24 Ekim 1926 tarihli düzenlemeyle Samsun olarak değiştirildi.

14.Urfa → ŞANLIURFA: Urfa ilinin adı, 12 Haziran 1984 tarihli ve 3020 sayılı Kanun ile Şanlıurfa olarak değiştirildi.

15.Dersim → TUNCELİ: Dersim'in idari statüsü Cumhuriyet döneminde birkaç kez değişti. 1926'da Dersim ili kaldırılarak Elazığ'a bağlandı. 1935'te çıkarılan kanunla Tunceli Vilayeti oluşturuldu. Dolayısıyla Dersim → Tunceli ifadesi, diğer örneklerden biraz farklı bir idari geçmişe sahiptir.

16.Tekfurdağı → TEKİRDAĞ: Tekirdağ yöresi tarih boyunca farklı adlarla anılmıştır. Osmanlı döneminde Tekfurdağı adı kullanılmış, Cumhuriyet döneminde ise şehir Tekirdağ adıyla anılmaya başlanmıştır. Resmî kaynaklarda Cumhuriyet'ten sonra 1927 yılında Tekirdağ adının kullanıldığı belirtilmektedir.

17.İçel → MERSİN: 1933 yılında Mersin ve İçel vilayetleri birleştirilerek merkezi Mersin olan İçel vilayeti oluşturuldu. 20 Haziran 2002 tarihli ve 4764 sayılı Kanun ile ilin adı Mersin olarak değiştirildi.

18.Bozok → YOZGAT: Bozok ilinin adı, 24 Ekim 1926 tarihli düzenlemeyle Yozgat olarak değiştirildi.

19.Çölemerik → HAKKARİ: Hakkari, 4 Ocak 1936 tarihli ve 2885 sayılı kanunla yeniden bağımsız bir il olmuştur. Bu süreçten sonra zamanla Çölemerik ismi resmi ve günlük kullanımda yerini tamamen Hakkâri adınıza bırakmıştır.

20.Keresus → GİRESUN: Kerasus (Kerasunt) adının Giresun olarak resmileşmesi 1930 yılında gerçekleşmiştir.

DİKKAT: Listelerde Sıkça Karıştırılan Adlar

Bazı internet listelerinde aşağıdaki eşleştirmeler il adı değişikliği gibi gösterilmektedir. Oysa bunların önemli bir bölümü şehir, ilçe veya tarihî yerleşim adlarıyla ilgilidir:

1.Koçhisar → Aksaray: Aksaray'ın Cumhuriyet dönemindeki tarihî idari geçmişi bu şekilde basit bir isim değişikliğinden ibaret değildir. Aksaray 1920'de il olmuş, 1933'te ilçe yapılarak Niğde'ye bağlanmış ve 1989'da yeniden il olmuştur.

2.Çapakçur → Bingöl: Çapakçur, Bingöl yöresindeki tarihî yerleşim adıdır, Cumhuriyet dönemindeki il adı değişikliği Genç → Bingöl şeklindedir.

3.Kale-i Sultaniye → Çanakkale: Kale-i Sultaniye, bugünkü Çanakkale şehrinin tarihî adlarından biridir, bu ifade doğrudan bir il adı değişikliği olarak değerlendirilmemelidir.

4.Eğin → Erzincan: Eğin, günümüzde Erzincan'ın Kemaliye ilçesinin eski adıdır, Erzincan ilinin eski adı değildir.

5.Gülşehir → Kırşehir: Gülşehir ve Kırşehir farklı yerleşimlerdir, bu nedenle Gülşehir → Kırşehir şeklinde bir il adı değişikliği doğru değildir.

6.Aspuzu → Malatya: Aspuzu, Malatya şehir yerleşiminin tarihî gelişimiyle ilgili bir addır, Malatya ilinin eski resmî adı olarak verilmemelidir.

7.Muşkara → Nevşehir: Muşkara, Nevşehir şehrinin tarihî adıdır, ancak bunu doğrudan il adı değişikliği şeklinde sunmak yanıltıcıdır.

8.Bor → Niğde: Bor, Niğde'nin ilçesidir, Niğde ilinin eski adı değildir.

9.Adapazarı → Sakarya: Adapazarı şehir ve il merkezidir. Sakarya ise 1954 yılında kurulan ilin adıdır. Dolayısıyla Adapazarı → Sakarya doğrudan bir il adı değişikliği değildir.

10.Zonguldak → Zonguldak: Burada herhangi bir isim değişikliği yoktur, Zonguldak zaten Zonguldak olarak kullanılmaktadır.

SONUÇ: Bu nedenle Cumhuriyet sonrası ismi değişen 26 il başlığı, olduğu şekliyle tarihî açıdan doğru değildir. Daha doğru ve güvenilir bir başlık: Cumhuriyet Döneminde Adı Değiştirilen veya İdari Statüsü Değişen İller ve Tarihî Adları şeklinde kullanılabilir.

Böylece hem gerçek il adı değişiklikleri hem de şehirlerin, ilçelerin ve tarihî bölgelerin eski adları birbirinden ayrılmış olur. Cumhuriyet'in ilk yıllarında yapılan 1926 ve 1933 tarihli kapsamlı idari düzenlemeler nedeniyle bazı iller kaldırılmış, bazıları ilçeye dönüştürülmüş, bazıları birleştirilmiş ve bazı illerin adları değiştirilmiştir.

Giriş: 30 Eylül 2026 | Güncelleme: 30 Eylül 2026 | Okunma: 63

Kaynak: Harsitvadisi.com