"Afetler Toplumlar İçin Asla Kader Değildir"

Bilinç kazandırmanın ve bu bilinci sürekli kılmanın yolu ise eğitimden geçmektedir. Bizler yılın 365 günü gündüz ve gece her türlü afete hazır olmak zorundayız. Hazırlık seviyemizi en üst seviyeye çıkardığımız zaman afetlerin asla bir kader olmadığı görülebilecektir. Japonya, Şili gibi ülkeler başlarına gelen afetlerden dersler çıkararak ve afetlerle mücadele etmeyi öğrenerek maddi ve manevi kayıpları minimize etmeyi başarmışlardır. Ülkemizde meydana gelen afetlerden elde ettiğimiz birikimle bizde başarabiliriz.

Ä°ÅŸ GüvenliÄŸi ve Afet/Acil Durum Yönetim yönetimi uzmanı olan, bu konuda akademik çalışmaları ve kitapları  bulunan, konferanslar veren ve Türkiye'nin afet konusunda en önemli sivil toplum örgütü olan AKUT'ta 10 yıla yakın süredir aktif olarak çalışan Ä°stinye Ãœniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü Doç. Dr. Fahri Erenel, afetlere hazırlanmada nasıl bir yol izleneceÄŸini, afet eÄŸitiminde nelere dikkat etmemiz gerektiÄŸini ve afet öncesi veya sonrasındaki süreçlerin yönetiminde öncelik verilmesi gereken konuları deÄŸerlendirdi.

Afetler Geniş Bir Bölgeyi ve Çok Sayıda İnsanı Etkiler

Afet ve acil durum konusunda toplumun bilinçlendirilmesi büyük önem taşıyor. Öncelikle birbirleriyle çok fazla karıştırılan bu iki kavram arasındaki farka dikkat çekmek gerekiyor. Bu iki kavram arasındaki temel fark, kapsadıkları alan ve etkiledikleri nüfus oranıyla bağlantılı. Acil durum, yerel ve dar bir alanı kapsayan, gerçekleştiği bölgenin imkan ve kabiliyetleri ile çözüme kavuşturulan bir olayken, afet daha geniş bir bölgeyi ve dolayısı ile daha fazla sayıda insanı sosyal ve ekonomik olarak etkiler. Afet olaylarında ihtiyaca göre diğer bölgelerden, hatta uluslararası destek de talep edilebilir. 17 Ağustos 1999'da meydana gelen Marmara depremi veya Ocak ayında meydana gelen Elazığ depremi kapsadıkları alan ve etkiledikleri nüfus yoğunluğu ile afet tanımı içine girmektedir. Geçtiğimiz günlerde meydana gelen İzmir depremini de afet kapsamında tanımlayabiliriz.

Ekiplerin güvenliği sağlanmadan yapılacak çalışmalardan sonuç alınamaz

Ãœlkemiz afet türlerinin her birini içinde barındıran fiziki ve coÄŸrafi yapıya sahiptir. Türkiye'de yaÅŸanılan afetlerin yüzde 60'ıdan fazlasını depremler oluÅŸturmaktadır. Sırasıyla seller, yangınlar ve heyelan ülkemizi etkileyen afetler olarak sayılabilir. Özellikle DoÄŸu Karadeniz bölgemize baktığımızda heyelan tehlikesinin çok fazla olduÄŸunu görürüz. DoÄŸu Anadolu bölgemizde ve Karadeniz bölgemizin iç kesimlerinde ise kış mevsimlerinde çığ tehlikesi ön plana çıkmaktadır. Çok yakın bir tarihte Van Bahçesaray'da meydana gelen ve birçok vatandaşımızın hayatını kaybettiÄŸi hazin çığ olayı hala hafızalarımızda.  Bahçesaray olayında hatırlayacağınız gibi yardıma giden ekip de ikinci kez düşen bir çığın altında kalmıştı. Afete müdahale yaparken unutulmaması gerek en önemli nokta önce arama kurtarma ekiplerinin güvenliÄŸinin saÄŸlanmasıdır. Ekiplerin güvenliÄŸi saÄŸlanmadan yapılacak çalışmalardan sonuç alınamaz. Bu tüm afetler için böyledir. Bu bir trafik kazasına müdahale edilirken dahi böyledir. Bu vahim örnekten görüleceÄŸi üzere çığ olaylarında arama kurtarma çalışmaları bambaÅŸka bir malzeme ve ayrı bir birikim gerektirir. Bu ÅŸartlarda ülke olarak tüm afetlere, eÄŸitimli personelimiz ve bilinçli vatandaÅŸlarımızla hazırlıklı olmalıyız. 

Afet Sonrası Müdahale Başarısı, Afet Öncesi Sürecin İyi Yönetilmesi ile Mümkündür.

45 saniye süren 1999 Marmara Depreminin Türkiye Cumhuriyeti'ne ekonomik maliyeti bağımsız kurumlar tarafından yapılan araştırmalara göre 20 milyar dolardır. Bu maliyet dünya üzerinde afetlerin yarattığı ekonomik etkileri açısından 6. Sırada yer almaktadır. Tüm dünyayı etkileyen pandemi sebebiyle ortaya çıkan ekonomik ve sağlık krizinin tam ortasında gerçekleşebilecek olası bir İstanbul depreminin Türkiye Cumhuriyeti'ni ciddi bir refah kaybına uğratacağı hatta beka sorunlarına dahi yol açabileceği açıkça görülmektedir. Afet ve Acil durumlarda kaybettiğimiz her vatandaşımız, yetiştirilen bir insanın, beşeri sermayemizi oluşturan nitelikli insan gücümüzü elimizden kayması kaybetmemiz dışında,yanan, yıkılan veya kullanılamaz hale gelen her türlü araç, tesis ve binalar ise büyük bir milli servet kaybı olarak karşımıza çıkmaktadır. Meydana gelebilecek afetlerden toplumun en az zararla kurtulabilmesi için gerekli teknik, yönetsel ve yasal önlemlerin afetten önce alınması, önlemenin mümkün olduğu hallerde afetin önlenmesi, mümkün olmadığı hallerde ise kurtarma, ilk yardım ve iyileştirme çalışmalarının mümkün olan en hızlı, verimli ve etkin şekilde gerçekleşmesinin sağlanması son derece önem taşımaktadır.

Elde Bulunan Kaynağı Doğru Şekilde Kullanmak Çok Önemli

Afet yönetimi, olayın meydana geldiği zamanı bir çizgi olarak düşünürsek afetten önce ve sonra olmak üzere ikiye ayrılır. Afet öncesi yönetimi de -bu bölüm risk yönetimi olarak ta adlandırılmaktadır-kendi içerisinde 2 aşamadan oluşur. Bunlar Risk ve zarar azaltma aşaması ile hazırlık aşamasıdır. Bu noktada öncelikle tehlikeyi tespit etmek, tespit edilen tehlikelerin gerçekleşmesi halinde hangi risklerin meydana geleceğini saptamak ve bu doğrultuda tedbir almak gereklidir. Bu süreçte izlenecek yol bir üçgenin üç köşesi gibidir. Tehlikeyi belirle, tehlikenin yol açacağı riski ortaya koy ve bu riskleri önceliklendir. Bütün risklere aynı anda müdahale edilemeyeceği için elde bulunan kaynağı doğru şekilde kullanmak çok önemlidir. Hazırlık olarak adlandırdığımız süreçte ise belediyelerin, yerel yönetimlerin vatandaşların kolektif şekilde hareket etmesi çok önemlidir. Her bölgenin en üst düzey kurumu, AFAD'ın belirlediği ilkeleri ve yerel yönetimin belirlediği esasları dikkate alarak çalışmalar yürütülmeli ve mutlak bir uyum içinde çalışmalıdır.

Afetle Mücadele Topyekün Bir Mücadele Gerektirir

Afet öncesi yönetiminde uyum, bütüncül bir anlayışı hakim kılarak, toplumun her kesimine yayılmış sistemli bir eÄŸitim ve vatandaÅŸları da içine katan deÄŸiÅŸik zamanlarda ve koÅŸullarda, senaryoya dayalı olarak yapılacak tatbikatlarla  mümkündür. EÄŸitim, kavram olarak kiÅŸilerde istediÄŸimiz yönde davranış deÄŸiÅŸikliÄŸine yol açma anlamına gelir. Ä°stenilen davranış deÄŸiÅŸikliÄŸi tek başına bir kez verilen bir eÄŸitim ile kazandırılamaz. Sık tekrar ve uygulamalarla bilinçli bir alışkanlık haline getirilirse afet anında doÄŸru hareket tarzı uygulama olasılığı daha yüksek olacaktır. Tatbikatları gerçekçi senaryolara dayalı olarak tüm vatandaÅŸlarımızın katılımıyla gerçekleÅŸtirmek planların baÅŸarı oranını arttıracak ve büyük yol kat etmemizi saÄŸlayacaktır. Çünkü Afetle mücadele topyekün bir mücadele gerektirir. Türkiye'de tatbikatların büyük çoÄŸunluÄŸu kamu kurumlarında ve sadece çalışanların katılımı ile gerçekleÅŸtirilir. Özel kurum veya kuruluÅŸların basına açık bir tatbikat yaptığına pek ÅŸahit olmayız. Bunun sonucu olarak normal vatandaÅŸ hiçbir tatbikatta yer alamıyor. Halbuki yaÅŸanan afetlerden en çok etkilenen vatandaÅŸlardır.

Sadece Kağıt Üzerinde Yapılacak Uygulama İmkanı Olmayan Planlamalarla Afete Hazırlık Süreci Yönetilemez.

Organize çalışmada ve afetlere hazırlık sürecinde mahalle afet gönüllü yapısını oluşturabilmek çok önemli. Bu organizasyonda belediye, muhtarlık ve yerel yönetimlerin iş birliği içinde çalışması gerekiyor. Mahalle esnafı dahi planlanma ve tatbikatlarda devreye sokulmalı, tüm süreçlere hakim olmalıdır. Afete hazırlık aşamasında tüm birimlerin aktif rol alması afetlerin en az hasarla atlatılmasında önemi büyük olacaktır. Örneğin olası bir İstanbul depremindeki görüntüler, asla İzmir depreminde ki görüntülerle aynı olmayacaktır. Bir enkaz ile ilgilenebilen çok sayıda arama kurtarma veya ilk yardım ekibi görülmeyecektir. Bütün Türkiye’deki yardım kuruluşları bölgeye intikal etse dahi yıkılması beklenen 55 bin binaya yardım çok sınırlı kalacaktır. Oysa depremlere müdahale açısından ilk 72 saat büyük önem taşımaktadır. Bunun da yolu evlerimizden ve mahallerimizde ki örgütlenmeden geçmektedir. Afetlere hazrlık evlerden ve mahallerden başlayacağı asla unutulmamalıdır. Sadece kağıt üzerinde yapılacak uygulama imkanı olmayan planlamalarla afete hazırlık süreci yönetilemez.

Afet Gerçekleştikten Hemen Sonraki Süreç Hızla Yönetilmelidir

Afet gerçekleştikten sonra başlayan süreç olan kriz veya afet yönetimi, müdahale ve iyileştirme olarak ikiye ayrılır. Afet gerçekleştikten hemen sonraki süreç, yapılan planlara uygun olarak hızla yönetilmelidir. Henüz acılarımızın taze olduğu deprem örneğinden ilerleyecek olursak enkaz altında kalanların hayata döndürülmeleri için ilk 72 saat çok önemlidir. Saat ilerledikçe vücutta meydana gelen ezilmeler, aşırı su kaybı gibi nedenlerle hayatta kalma oranı gittikçe düşer. 5 günden sonra oran sadece yüzde 2'dir. Türkiye'de 1999 Marmara depremi sonrasında, deprem sonrası müdahale yapacak arama kurtarma ekiplerinin organizasyon, araç ve malzemelerinde ciddi bir gelişim sağlanmıştır. İyileştirme aşamasına örnek olarak, İzmir depreminden sonra Cumhurbaşkanımız Recep Tayip Erdoğan'ın açıkladığı 600 parçadan oluşan 2 konteyner kenti söyleyebiliriz. Afet bölgesinde yaşayan insanların hayatlarını devam ettirmesi, sağlık ve eğitim faaliyetlerinin aksamaması, mevsimsel koşullara uygun olarak barınma ihtiyaçlarını karşılanması, gerekli psikolojik desteğin verilmesi iyileştirme aşamasının faaliyetleridir. İyileştirme süreci de geçici ve kalıcı olmak üzere ikiye ayrılır. Konteyner kentler geçici çözümken, TOKİ vasıtasıyla binalar yapmak kalıcıdır.

AKUT gibi Sivil Toplum Kuruluşlarının Afetlerle Mücadelede Önemi Artıyor

Türkiye'de afet yönetimi konusu özellikle 1999 Marmara depremi sonrası öncelik kazanmaya başlamıştır. Bu depremde AKUT'un görev almasıyla birlikte, ülkemizde afetlere yönelik sivil toplum kuruluşları sayısında ve bu kurumlara gönüllü katılışlar konusunda ciddi artışlar olmuştur. Ülkemizin yüzde 48’inin birinci derecede deprem bölgesi olması ve profesyonel kurtarma uzmanlarımızın sayısının yetersizliği; Birçok noktada şubeleri bulunan ve kurumsallaşmasını tamamlamış olan AKUT gibi sivil toplum örgütlerinin afetlerle mücadelede önemini bir kat daha arttırmaktadır. AKUT ve diğer sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarında yer alan personel tamamen gönüllük esaslı olarak çalışmaktadır. Arama kurtarma faaliyetleriyle ilgilenen sivil toplum örgütlerine katılan vatandaşlarımız, topluluğa girdiği andan itibaren temel bilgilerden başlayarak eğitim sürecine başlıyor.Arama kurtarma, hayatta kalma, enkaz kaldırma gibi birçok konuyu uzmanlarından öğrenen gönüllülerden, fiziki ve psikolojik açıdan hazır olanlar arama kurtarma ekiplerinde yer alıyor.

Afetler Toplumlar İçin Asla Kader DeÄŸildir. Afetleri veya afetlerin verebileceÄŸi büyük zararlı önlemede çok baÅŸarılı adımlar atmış birçok ülke var. 9.5'le dünya tarihinin en ÅŸiddetli depremlerden birini yaÅŸayan Åžili bu afetten çıkardığı dersle depremle ilgili eÄŸitimlerini artmış, alınacak tedbirleri detaylarıyla planlanmış ve gerçekçi senaryolarla tatbikatlar gerçekleÅŸtirerek bir sonraki 8.5 ÅŸiddetindeki depremden asgari düzeyde zararla etkilenmiÅŸtir. Afetler toplumlar için asla kader deÄŸildir. Bizler de hazırlık süreçlerini hızlandırarak üniversitelerimize zorunlu afet yönetimi dersleri koymalı ve afetlere gerçekçi bir ÅŸekilde hazırlanmalıyız. Anadolu'da bildiÄŸimiz en yıkıcı felaketlerden biri olan 1932 Erzincan depremini örnek verecek olursak, teknolojinin ve karayollarının geliÅŸmediÄŸi, arama kurtarma ekip ve ekipmanlarını olmadığı bir tarihte, DoÄŸu Anadolu bölgemizin eksi 35 derecelere varan soÄŸuÄŸunda gerçekleÅŸen bu deprem, olası Ä°stanbul depremiyle bir olmayacaktır. Bu örnek, afetlere hazırlıkta gerçekçi olmanın, çaÄŸa, iklime ve coÄŸrafyaya göre senaryo çizerek tatbikat yapmanın önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. 

Giriş: 16 Kasım 2020 | Güncelleme: 16 Kasım 2020 | Okunma: 620

Kaynak: