Gümüşhane İlinin Doğal Yapı

Doğu Karadeniz bölümünün iç kesiminde yer alan Gümüşhane ili toprakları oldukça dağlık ve engebelidir. İl topraklarındaki dağlar Kuzey Anadolu Dağlarının kıyı dağları ile iç sıralarından oluşur. Kuzey kesim Zigana (Kalkanlı) ve Soğanlı dağları, güneyi ise Çoruh Kelkit, Kop ve Otlukbeli dağları tarafından çevrilidir. Harşit (Doğankent) Çayı vadisinin güneyinde aşağı yukarı doğu Batı doğrultusunda uzanan Gümüşhane Dağları, batıda il sınırlarını aşarak Giresun Dağlarıyla birleşir. Gümüşhane Dağlarının batısında yer alan Gavur Dağında 3.331 metreye ulaşan Aptalmusa Doruğu ilin en yüksek noktasıdır. 3. 000 metreyi aşan Gavur Dağının en yüksek kesimlerinden son jeolojik çağın başlarında buzul aşındırmasıyla oluşmuş ilginç yüzey şekillerine rastlanır. Bu dağın çeşitli yerlerinden rastlanan buz yalaklarından (sirk) bazılarının çanak biçimli tabanlarında göller vardır. Gümüşhane ve Zigana dağlarında ormanın sona erdiği yüksekliklerdeki yaylalar hayvancılık açısından önem taşır.

Birçok akarsu tarafından parçalanmış olan Gümüşhane ilinin engebeli toprakları içinde çok az düz alan vardır. Bunlardan başlıcaları Bayburt ve Hart ovalarıdır. Kelkit vadisindeki küçük bazı düzlükler de ilin önemli tarım alanlarıdır.

Gümüşhane ili topraklarından kaynaklanan akarsuların tümü Karadenize ulaşır. Başlıca akarsular Çoruh ve Kelkit ırmakları ile Harşit Çayıdır. Kuzey Anadolu Dağlarının birbirine paralel biçimde uzanan kıyı dağları ile iç sıraları arasındaki çöküntü alanında Çoruh ırmağı doğuya, Yeşilırmağın başlıca kolu olan Kelkit ırmağı da batıya doğru akar. Başlangıç kolları Bayburt Ovasının batısında yer alan bir çöküntüyle ayrılan bu akarsuların birbirine ters yönde aktığı vadiler oluk biçiminde olduğundan bu uzun çöküntü alanına Çoruh-Kelkit Vadi oluğu denilir. Bu ırmakların kaynaklandığı kesimden doğan Harşit Çayı ise Gümüşhane kentinden geçtikten sonra dar ve derin bir vadide akarken kuzeybatıda Giresun topraklarına girer. Harşit Çayının yarma vadisi Gümüşhane Dağları ile Zigana Dağlarını birbirinden ayrılır. Oldukça bol su taşıyan Harşit Çayının üzerine enerji üretimi amacıyla barajlar kurulmuştur.

Kuzey kesimi Karadenizin ılık ve nemli ikliminin etkisinde kalan Gümüşhane ilinin büyük bölümünde Doğu Anadolu bölgesinin sert kara ikliminin etkisi görülür. Yazları sıcak ve kısa olan Gümüşhane ilinde kışlar, yüksekliğin de etkisiyle uzun ve kar yağışlı geçer. Yağış miktarı iç kesimlere doğru gidildikçe azalır.

İlin kuzey kesimlerindeki dağlar ile Gümüşhane Dağlarının Karadenize bakan kesimleri kayın, meşe, ladin, köknar ve sarıçamlardan oluşan ormanlarla kaplıyken güneye bakan kesimlerinde yalnızca sarıçam toplulukları görülür. Ormanları büyük ölçüde yok edilen iç ve güney kesimlerin doğal bitki örtüsü bozkır (step) görünümündedir.