Gümüşhane İlinde Saklı Kent Santa

İnanç turizmi açısından Doğu Karadeniz Bölgesindeki en önemli turizm merkezi olmaya aday olan Santa Harabeleri tarihi ve doğal güzelliği ile insanları büyülüyor.
Gümüşhanenin Dumanlı Köyü sınırları içerisinde yer alan Santa harabeleri, merkez ilçeye 80 km. uzaklıkta bulunmakta ve yerleşimin 17. yüzyılda kurulduğu sanılmaktadır. Santa harabeleri yerleşimi 8 mahalleden ve 300 ü aşkın yapıdan oluşmakta.
Santa Harabeleri, Gümüşhane merkezden 80 kilometre, Zigana dağı Cami boğazı yaylası güzergahından 45 kilometre her iki güzergahtan da Santaya ulaşmak mümkün. Bin 600 metre rakımda yer alıyor. Antik kentin ne zaman kurulduğu ise bilinmiyor. Orta çağda kurulduğu ile ilgili bir delil olmamasına rağmen, 17. ve 18. Yüzyıllarda nüfusunun arttığı biliniyor.Sekiz kilisesi var. Taş işçiliğinin güzel örneklerini oluşturan evlerden bugüne yaklaşık 300 tanesi kalmış. İki katlı evlerden piştoflu mahallesinde evlerin alt katı aynı zamanda mağaza olarak kullanılmış. Santada demircilik ve gümüşçülük önemli bir sanat olmuş. Kiremitçilik, taşçılık, terzicilik yapılmış. Santada bulunan 8 kiliseden bugüne kadar ancak 5 i gelebilmiş.
Etrafı Ziyaret ve Karakaban Dağları, Zincirli, Kilise ve Uzunsırt gibi 2 bin 300 metrenin üzerinde yükseltilerle kuşatılmış olan bölgenin girişe elverişli olan yeri sadece vadiye açılan kuzey kısmı. Burası, dışa kapalı, fakat kendi içinde su kaynaklarının varlığı ve bahçe ölçeğinde üretime elverişli toprağı ile yaşama elverişli. Birbirini kuş bakışı çok net bir şekilde görebilen 3 ayrı yamaç üzerine kurulmuş olan Santada mahalle olarak 8 yerleşim bulunuyor. Eski isimleriyle Piştoflu, Binatlı, İhsanlı, Zerzili, Çakallı, Zincanlı, merkez ve Zurnacılı ismi verilen mahallelerde, özellikle 18. yüzyılın son yarısında inşa edilen resmi binalar son derece dikkat çekiyor. Günümüzde hala yaylacılar tarafından kullanılan bu binalar, yapılan tahribat ve ilavelere rağmen göz alıcı görünümünü koruyor.
Santa harabeleri nasıl bir yer derseniz, mimari özelliği olan çok güzel taş evlerden oluşmuş bir köy ve buradaki evlerin mimarisinin yanı sıra doğal manzarası ile yeşilin her tonunu görebileceğiniz bir yer.